TÜM TARİHİN KISA ÖZETİ 3

 

İSLAM TARİHİ

 

Dünyanın Durumu

 

 Arap Yarımadası'nın kuzeyinde Bizans İmparatorluğu, Doğu'da Sasani Devleti, Mısır'da Romalılar, Orta Asya'da Göktürk Devleti, Avrupa'da Kavimler Göçü sonrasında Batı Roma İmparatorluğu yıkılmıştı.

 

 Arap Yarımadası'nın Durumu

 

 Arap yarımadası; Uzak Doğu, Afrika ve Akdeniz ülkeleri arasındaki ticaret yolu üzerinde köprü görevi yapmaktaydı.

 

En yaygın din çok tanrılı putperestlikti.

 

Bu dinin en büyük putları olan Lat, Menat, Hubel ve Uzza, Hz. İbrahim'in yapmış olduğu Kabe'de bulunmaktaydı.

 

Arap Yarımadası'nın en önemli bölgesi; Mekke ve Medine'nin de içinde bulunduğu Hicaz bölgesiydi.

 

Mekke'ye V. yüzyıldan itibaren Hz. İsmail soyundan gelen Kureyş Kabilesi hakimdi.

 

 Hz. Muhammed Dönemi

 

 Hz. Muhammed'in Doğuşundan İlk Vahye

 

 Hz. Muhammed 570 yılında Mekke'de dünyaya geldi.

 

25 yaşında Hz. Hatice ile evlendi.

 

610 yılında Hz. Cebrail, kendisine Kur'an-ı Kerim'in ilk ayetlerini getirdi.

 

Ona ilk inananlar, eşi Hz. Hatice, amcasının oğlu Ali, Mekke'li tüccarlardan Ebubekir ve azat ettiği kölesi Zeyd'di.

 

621'de Medine'li 12 Müslüman Hz. Muhammed'e biat etti.

 

 Hicret

 

 622 yılında Mekke'li Müslümanlar artan baskıdan kurtulmak ve İslamiyet'i yaymak amacıyla Mekke'den Medine'ye göç ettiler.

 

Medine'liler de Akabe Biat'ından sonra Müslümanlar'ı kendi şehirlerine çağırmışlardı.

 

Hicret sonunda İslamiyet daha güvenli bir ortamda yayılma olanağı buldu.

 

Hicret sonunda Medine halkı üç gruba ayrıldı: Muhacirler, Ensar ve Yahudiler.

 

Siyasi ve askeri bakımdan Hz. Muhammed'in liderliği kabul edildi.

 

 Hz. Muhammed'in Savaşları

 

Bedir

 

 Bedir savaşı Medineli Müslümanlarla Mekkeliler arasında yapılan ilk savaştır.

 

624 yılında Bedir Kuyusu çevresinde yapılmıştır.

 

Savaş Müslümanlar'ın zaferi ile sonuçlandı.

 

Savaş sonunda, diğer İslam Devletleri içinde örnek oluşturacak ganimet paylaşma geleneği başladı.

 

Savaşta ele geçirilen Mekkeli esirler, Müslümanlar'a okuma yazma öğretme koşuluyla serbest bırakıldı.

 

Bedir Zaferi ile birlikte bedir Kuyuları ve Şam ticaret yolu Müslümanlar'ın eline geçti.

 

 Uhud

 

 Bedir Savaşı'nın Müslümanlar'ın zaferi ile bitmesi üzerine Ebu Süfyan komutasındaki Mekkeliler, Bedir Savaşı'nın intikamını almak amacıyla 625 yılında Medine üzerine yürüdü.

 

700 kişiden olaşan İslam ordusu da Uhud Dağı'nın olduğu yere geldi ve bu dağın eteklerine okçular yerleştirip savaşa başlandı.

 

Savaşı tam Müslümanlar kazanmak üzereyken, okçuların yerlerini terketmeleri ile savaşın kaderi Müslümanlar'ın aleyhine değişti ve islam ordusu ilk yenilgisini almış oldu.

 

 UYARI : Bu savaşın sonucu İslamiyet'in yayılmasına engel olmadı. Müslümanlar Uhud Savaşı'nda yenilmesine rağmen İslamiyet yayılmasını devam ettirmişti. Hz. Muhammed, Mekke ve Medine arasında yaşayan kabilelerle iyi geçinerek Mekke'yi siyasi açıdan yalnız bırakma politikası izlemiştir.

 

 Hendek

 

 Mekkeliler Uhud galibiyeti ile istedikleri sonuca ulaşamamış, İslamiyet'in hızla yayılmasını önleyememişlerdi.

 

İslamiyet'i tamamen yok etmek isteyen Mekkeliler, Ebu Süfyan komutasında yeni bir orduyla, 627 yılında Medine üzerine yürüdüler.

 

İran'lı Salman-ı Farisi'nin önerisi üzerine şehrin etrafına hendek kazıldı.

 

Mekkeliler alışık olmadıkları bu savunma tekniği karşısında geri dönmek zorunda kaldılar.

 

Hendek Savaşı Mekkeliler'in, Müslümanlar üzerine son saldırısı oldu. Bu savaştan sonra Müslümanlar saldırı gücü elde ederken Mekkeli müşrikler savunmaya çekildiler.

 

 Hudeybiye Barışı

 

Müslümanlar hac vazifesini yerie getirmek amacıyla 1500 kişiyle Mekke'ye doğru yola çıktı.

 

Hudeybiye Kuyusu'na gelindiğinde Mekkelilerle bir antlaşma yapıldı. Bu antlaşmaya göre;

 

1. Taraflar birbirleri ile 10 yıl süreyle savaşmayacaklar,

 

2. Arap kabileleri istedikleri tarafa geçebilecekler ancak iki taraf da kendisine bağlı olan kabileye askeri yardımda bulunmayacak,

 

3. Velisinin izni olmayan Mekkeli bir genç, İslamiyet'i kabul etmesi halinde Medine'ye alınmayacak fakat Müslümanlar'dan Mekke tarafına geçen olursa kabul edilecek,

 

4. Müslümanlar hac ziyaretini ertesi yıl da yerine getirebileceklerdi.

 

Hayber'in Fethi

 

Hz. Muhammed, 629 yılında Şam kervan yolu üzerinde bulunan Yahudi yerleşim yeri olan Hayber Kalesi'ne sefer düzenledi.

 

Hayber'de bulunan Yahudilerin Şam ticaret yolunda Müslüman ticaret kervanlarına zrar vermesi ve Yahudilerin Mekkelileri kışkırtarak Hendek Savaşı'na sebep olmaları nedeniyle kale kuşatıldı.

 

Kale kısa sürede Müslümanlar'ın eline geçti ve Şam ticaret yolunun güvenliği sağlanmış oldu.

 

Bu fetih sonunda Yahudilerden ilk defa haraç vergisi alındı.

UYARI : Bu fetihten sonra Arabistan Yarımadası'nda Müslümanlar'a olumsuz etkide bulunabilecek önemli Yahudi yerleşim bölgesi kalmadı.

 

Hayber, Müslümanlar'ın fethettiği ilk yerdir. Böylece İslam Devleti'nde fetih politikası başlamıştır.

 

Mu'te Seferi

İslamiyet'in ilk yıllarında İslamiyet'e davet edilen Gassaniler, bu davet için gönderilen elçiyi öldürmüşlerdi.

 

629 yılında bir Müslüman keşif kolu Gassanilerce pusuya düşürülüp öldürülmüştü.

 

Hz. Muhammed, Gassaniler üzerine kalabalık bir ordu gönderdi.

 

İslam ordusu Lut Gölü'nün güneyinde Gassaniler'i himaye eden Bizans ordusu ile çarpıştı, savaş Müslümanlar'ın aleyhine sonuçlandı.

 

UYARI : Gassaniler Bizans'la sınır komşusuydu. Gassaniler bu yüzden Bizans'ın etkisinde kaldıkları için Hristiyanlığı kabul etmişlerdir. Mu'te Savaşı Müslümanlarla Bizans ordusu arasında yapılan ilk savaş olarak kabul edilmektedir.

 

Mekke'nin Fethi

 

Hz. Muhammed, 630 ylında büyük bir ordu ile Mekke üzerine yürüdü.

 

Mekke üzerien yürümesinin sebebi Mekkeliler'in Hudeybiye Barış Antlaşması'nın maddelerini ihlal etmesiydi.

 

Mekkeliler Hz. Muhammed'e karşı koyamayacaklarını anlayınca, Müslümanlar önemli bir direnişle karşılaşmadan şehre girdi.

 

Hz. Muhammed Kabe'ye gelerek bütün putları kırdırdı.

 

Fetih'ten sonra Mekkeliler kitleler halinde İslamiyet'i kabul etti.

 

 Huneyn Savaşı

 

 Mekke'nin fethinden sonra civardaki bazı putperest kabileler, başta Havazin Kabilesi olmak üzere Mekke'yi geri almak için 630 yılında Huneyn denilen yerde toplanmaya başlamışlardı.

 

Hz. Muhammed büyük bir ordu ile Huneyn Vadisi'ne yürüdü.

 

Yapılan savaşta İslam ordusu zafer kazandı.

 

Bu savaşta putperestlere Taif kenti yardım etmişti.

 

 UYARI : Huneyn Savaşı ile Arap Yarımadası'ndaki son putperest tehlike önlendi.

 

 Taif Seferi

 

Huneyn Savaşı'nda Taifliler'in putperestlere yardım etmesi üzerine, Hz. Muhammed 630 yılında Taif üzerine bir sefer düzenledi.

 

Müslümanlar Taif Kenti'ni kuşattılar, fakat surlarla çevrili kenti alamadılar.

 

Ertesi yıl Taifliler elçi göndererek İslamiyet'i kabul ettiler.

 

UYARI : Böylece, Hz. Muhammed döneminde Hicaz tamamen Müslümanlaştı.

 

 Tebük Seferi

 

Bizans İmparatoru Heraklius'un Arabistan üzerine büyük bir sefer yapacağı haberinin alınması üzerine,

 

Hz. Muhammed 631 yılında 30.000 kişilik bir ordu ile Bizanslıları durdurmak için yola çıktı.

 

Tebük denilen yere gelindiğinde haberin asılsız olduğu anlaşıldı.

 

Tebük seferi sırasında, bölgedeki bir çok Arap kabilesi İslamiyet'i kabul ettiği için, sefer Müslümanlar açısından faydalı oldu.

 

 UYARI : Tebük Seferi ile Gassaniler'in Müslüman olması ve Suriye fetihleri için ortam hazırlamıştır.

 

 Veda Haccı ve Hz. Muhammed'in Son Yılları

 

 Hz. Muhammed 632 tarihinde hac görevini yerine getirmek için 125 bin kişilik bir toplulukla Mekke'ye geldi.

 

peygamber Müslümanlar'a Kur'an'ın tamamlandığını bildirdi.

 

Hz. Muhammed'in bu haccına "Veda Haccı", okuduğu hutbeye de "Veda Hutbesi" denir. Hutbede, Peygamber insanlara Allah'tan başka ilah olmadığını, kadınlara ve kölelere iyi muamele edilmesini, Cahiliye Devri'nden kalma kan davalarından vazgeçilmesini söyledi.

 

Hz Muhammed Medine'ye döndükten sonra hastalanarak 8 Haziran 632'de 63 yaşında vefat etti.

 

Arap Yarımadası'nda putperestliksona ermiş İslamiyet yayılmış, siyasal birlik sağlanmış, İslam Devleti'nin temelleri de atılmıştı.

 

Dört Halife Dönemi

 

Hz. Ebubekir Dönemi

 

 

 

Hz. Muhammed'in ölümü üzerine Hz. Ebubekir 632 yılında halife seçildi.

 

Bu arada Arabistan'da bazı kabileler dinden dönmüş,Yemen'de de yalacı peygamberler ortaya çıkmıştı.

 

Halid Bin Velid komutasındaki İslma ordusu Yemen'e gönderilerek yalancı peygamberler ortadan kaldırıldı.

 

Başka bir İslam ordusu Irak ve Suriye üzerine gönderildi.

 

634 yılında yapılan Yermuk Savaşı ile Bizans orduları yenildi ve Suriye kapıları Müslümanlar'a açıldı.

 

Hz. Ebubekirdöndeminde Kur'an-ı Kerim'in ayetleri toplandı ve bir kitap haline getirildi.

 

Hz. Ebubekir 634 yılında hastalandı ve 63 yaşında vefat etti.

 

 UYARI : Hz. Muhammed'in yaymış olduğu İslamiyet, Hz. Ebubekir döneminde iyice kökleşmiştir.

 

 Hz. Ömer Dönemi

 

Hz. Ebubekir'in vefatı üzerine 634 yılında Hz. Ömer halife seçildi.

 

635 yılında yapılan Ecnadin Savaşı sonunda İslam orduları galip geldi ve Suriye Müslümanlar'ın denetimine girdi.

 

 UYARI : Bu savaşla İran yolu Müslümanlar'a açıldı.

 

Suriye'nin yanı sıra Filistin ve Kudüs de denetim altına alındı.

 

 UYARI : Suriye'nin denetim altına alınması ile birlikte İslam dünyası Anadolu ile komşu olmuştur.

 

 632 yılında Amr İbn-ül As komutasındaki islam ordusu, Bizans'ın elinde bulunan Mısır'ı fethetti.

 

 UYARI : Mısır'ın alınması ile İslamiyet ilk defa Kuzey Afrika'da yayılmaya başladı. Böylece, Bizans İmparatorluğu'nun Kuzey Afrika'daki egemenliği sarsıldı.

 

 

 

634 yılında Ebu Ubeyde komutasındaki İslam ordusu Köprü Savaşı'nda Sasanilere yenildi. Sa'd Bin Ebi Vakkas komutasında yeni bir ordu , 636 yılında Kadisiye Savaşı'nda Sasani ordusunu yendi ve bütün Irak'ı ele geçirdi.

 

 UYARI : Bu dönemde, Suriye, Filistin ve Kudüs'ün Müslümanlar tarafından alınması ile Bizans'ın Orta Doğu'daki varlığı sona erdi.

 

Sasani ordusu, 642 yılında yapılan Nihavend Savaşı ile tekrar yenildi. Bu savaş ile Sasani Devleti sona erdi.

 

Hz. Ömer Dönemindeki Teşkilatlanma Çalışmaları

 

 Hz. Ömer zamanında bir çok fetihler yapıldığı için devlette teşkilatlanmaya olan ihtiyaç arttı.

 

Teşkilatlanmada Sasani ve Bizans etkisi görülür.

 

Mali ve askeri özellik taşıyan ilk "divan örgütü" kuruldu.

 

Fethedilen yerler, ilk defa yönetim birimlerine ayrıldı.

 

Adli teşkilatlanmaya önem verildi.

 

İslam Devleti'nde ilk kadı bu dönemde atandı.

 

Hicri takvim düzenlendi.

 

 Hz. Osman Dönemi

 

 Hz. Ömer'in ölümü üzerine 644 tarihinde, Emevi soyundan Hz. Osman halife seçildi.

 

Abdullah Bin Sa'd komutasında İslam ordusu Tunus bölgesini aldı.

 

Suriye valisi Muaviye, 649 yılında Kıbrıs, Rodos ve Girit'i fethetti.

 

Azerbaycan'ın fethi tamamlandı.

 

Trablusgarp, Tunus, Horasan ve Harezm ele geçirildi.

 

Kur'an-ı Kerim çoğaltıldı.

 

 UYARI : Bu, Kur'an-ın değişmeden günümüze kadar gelmesini sağladı.

 

Hz. Osman Emevi kökenli olduğu için kendi sülalesinden olan kişileri devlet içinde önemli mevkilere getirdi.

 

UYARI : Bu durum İslam dünyasında ileride ortaya çıkacak ayrılıklar için zemin oluşturmuştur.

 

 Hz. Osman, 656 yılında bir ayaklanma sırasında öldürüldü.

 

Hz. Ali Dönemi

Hz. Osman'ın ölümü üzerine Hz. Muhammed'in damadı ve amcası Ebu Talib'in oğlu olan Hz. Ali halife seçildi. Hz. Ali'nin halifeliği Emeviler sülalesinin hoşuna gitmedi.

 

656 yılında iki taraf Kufe şehri yakınlarında bir araya geldi.

 

Yapılan savaşta Hz. Ali galip geldi.

 

UYARI :Bu olaydan sonra Hz. Ali güvenlik gerekçesiyle devletin merkezini Kufe'ye taşıdı. Böylece, İslam Devleti'nin merkezi ilk defa değişti.

Hz. Ali, 657 yılında Muaviye'nin üzerine yürüdü.

 

Sıffin Savaşı'ndea Muaviye'nin hile yapması üzerine sonuç alınamadı ve hakeme başvuruldu.

 

UYARI : Bu savaş Müslümanlar arasında yapılan ilk savaştır.

 

 Hakem Olayı

 

 Sıffin Savaşı'nda bir sonuç alınamayınca taraflar, iki taraftan da seçilecek birer hakemin kararına başvurmayı gerekli gördü.

 

Hz. Ali'nin hakemi Ebu Musa el-Eş'ari, Muaviye'nin hakemi ise Amr İbn-ül As oldu.

 

Hakemler Muaviye'nin entrikası sonucu onu halife seçti.

 

Müslümanlar üç gruba ayrıldı.

 

1. Hz. Ali taraftarları; Şiiler

 

2. Muaviye taraftarları; Sunniler

 

3. Tarafsızlar (Hariciler)

 

 

UYARI : Bu olayla İslam dünyasında ilk ayrılıklar başlamış ve mezhep ayrılıklarının temeli atılmıştır.

 

 Hariciler'in ayaklanması sonunda 661 yılında Hz. Ali öldürüldü.

 

 UYARI : Hz. Ali döneminde Müslümanlar arasında yapılan savaşlardan dolayı fetihler durgun geçmiş ve Tunus kaybedilmiştir.

 

 Emeviler Dönemi

 

 Muaviye Dönemi

 

Hz. Osman zamanında Şam valiliğine getirilen Muaviye, 661 yılında halife oldu.

 

Muaviye Emevi Devleti'nin ilk hükümdarıdır.

 

Bu dönemde halifelik seçim sisteminden çıkarılarak saltanat haline getirildi.

 

İstanbul kuşatıldı fakat alınamadı.

 

 UYARI : İslam tarihinde ilk defa Emeviler İstanbul'u kuşatmıştır.

 

Ölmeden önce oğlu Yezid'i halife tayin etti ve böylece halifelik resmen saltanat haline geldi.

 

 Yezid Dönemi

 

 Muaviye 680 yılında öldükten sonra yerine oğlu Yezid halife oldu.

 

Kufeliler de Hz. Hüseyin'i halife seçtiler.

 

UYARI : Bu dönemde Kuzey Afrka'nınfethi tamamlanmasına rağmen, Berberilerin ayaklanması ile bölge tekrar elden çıkmıştır. Kuzey Afrika ancak Abdülmelik zamanında kontrol altına alınabilmiştir.

 

Yezid ve Hz. Hüseyin taraftarları 681 yılında Kerbela denilen yerde karşılaştı ve Hz. Hüseyin ve taraftarları, Yezid ordusu tarafından öldürüldü.

 

İslamiyet toplumu bu olaydan sonra Sunniler ve Şiiler olarak ikiye ayrıldı.

 

Abdülmelik Dönemi

 

Yezid'in 683 yılında ölmesi ile II. Muaviye halife oldu.

 

II. Muaviye, 685 yılında halifeliği Abdülmelik'e bıraktı.

 

Bizans, Kuzey Afrika, Anadolu ve Hindistan üzerine seferler düzenlendi.

 

 UYARI : Bu fetihler sırasında Kuzey Afrika'da yaşayan Berberiler kitleler halinde İslamiyet'i kabul etmeye başladılar.

 

Bizanslar, Kuzey Afrika'dan tamamen çıkartılarak sınırlar, Atlas Okyanusu'na dayandırıldı.

 

Arapça resmi dil oldu ve ilk İslam parası olan sikke bastırıldı.

 

 UYARI : Böylece İslam Devleti'nin ekonomisi Bizans ve Sasani etkisinden kurtulmaya başlamıştır.

 

Velid Dönemi

 

Abdülmelik'in 705 yılında ölümü üzerine oğlu Velid halife oldu.

 

Tarık Bin Ziyad komutasında İspanya'ya geçildi.

 

711 yılında Kadisk'de Vizigot ordusu yenilgiye uğratıldı.

 

 UYARI : Puvatya Savaşı (732) ile Müslümanlar'ın Avrupa'daki ilerleyişi duruduruldu.

 

 Şarl Martel ile 732 tarihinde yapılan Puvatya Savaşı'nda yenilindi ve İspanya'ya geri çekilindi.

 

 Emevi Devleti'nin Yıkılışı

 

 1. Devlet yönetiminde meydana gelen bozukluklar

 

2. Emeviler'in Arap milliyetçiliği yaparak Müslümanlar arasında ikilik çıkarmaları

 

 UYARI : Bu politikalarından dolayı İranlılar ve Türkler Emeviler'e karşı sürekli ayaklanmışlar ve yıkılmalarında etkili olmuşlardır. Örnek olarak Horasan valisi Kuteybe Bin Müslim'in isyanını verebiliriz.

 

 3. Halifelerin, fetihlerde ordunun başında bulunmayıp, saraya kapanmaları

 

4. Abbasoğulları'nın, Emeviler aleyhinde propagandaları

 

5. Muaviye ve Yezid döneminde Müslümanlar'a ve Hz. Muhammed'in soyundan gelenlere yapılan kötü muameleler

 

6. Şii ve Harici grupların aleyhte çalışmaları

 

 Abbasiler Dönemi

 

 Abbasi Hükümdarları

 

 Ebu'l Abbas Dönemi

 

 Abbasi Devleti, Hz. Muhammed'in amcası Abbas'ın torunlarından Ebu'l Abbas tarafından 750 tarihinde kuruldu.

 

Abbasi hükümdarları, Emeviler gibi Arap üstünlüğüne dayalı bir devlet kurmadılar.

 

Ebu'l Musa, Haşimiye şehrini devlet merkezi yaptı, iç karışıklıklarla uğraştı, kanlı bir şekilde siyasi birliği sağladı.

 

 UYARI : Ebu'l Abbas, siyasi birliği sağlarken yaptığı çalışmalar yüzünden "Seffah" (kan dökücü) lakabını almıştır.

 

 Ebu Cafer El- Mansur Dönemi

 

 Ebu Cafer El-Mansur, 754 yılında halife oldu.

 

Yorum Yaz